Vervanging Gerrit Krolbrug, Groningen

Samenhang

De hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl waar het Van Starkenborghkanaal deel van uitmaakt wordt ingrijpend gemoderniseerd. Om beroepsvaart, zoals vierlaagse containerschepen, en pleziervaart te kunnen laten passeren moet het kanaal tot 54 meter worden verbreed. De bruggen dienen te worden verhoogd. Die ingreep bood een kans het landschap op te waarderen. Het oorspronkelijke riviertje de Hunze, nu onzichtbaar in een betonnen keurslijf, kon weer vrij zijn loop nemen en richting het open landschap en de Waddenzee stromen.

De grootste opgave bij de Gerrit Krolbrug was om alle samenkomende eisen te laten versmelten tot een functioneel en helder ontwerp dat samenhang aan alles geeft. Een hefbrug met een overspanning van 54 meter is een enorm gevaarte, zeker als je de sinds 1993 aangebrachte functie van een altijd begaanbare bruggen voor fietsers en voetgangers wilt behouden. De nieuwe verbinding tussen de twee verschillende gebieden moest visueel even sterk zijn als de oude ponton-draaibrug, fietsers altijd laten oversteken, en zich toch voegen naar de omgeving: de rand van een woonwijk, uitgevend op een groen, bewoond buitengebied.

Dat laatste zit vooral in de brughoofden en de brede onderdoorgangen aan beide oevers. Een getrapt landschap aan de stadszijde, met zowel nieuwe verblijfsplekken als hergebruikte bakstenen uit de oude brug. Aan de overkant is de onderdoorgang ruimer, de aanlanding meer begroeid en met steenkorven ruiger vormgegeven. Dat past goed bij het landschap waarin de Hunze weer vrij stroomt.

Dienstbare en zichtbare techniek

De oude brug was in alles een machine, met een bewegend gewicht dat het ponton weg liet drijven. Ook de nieuwe brug biedt een visuele beleving door de grote wielen op de om en nabij 25 meter hoge torens, die zo open mogelijk zijn om van alle kanten het stijgen en dalen van de helderwitte contragewichten te kunnen zien. Dat de brug ondanks alles er slank en eenvoudig uitziet heeft alles met verborgen techniek te maken. De hefbrug zelf is een dek met minimaal en subtiel afgevlakt vakwerk. De machinekamers bevinden zich aan de voet van de heftorens ondergronds en het elektromechanische bewegingswerk is zo goed gebalanceerd dat er weinig energie nodig is om de brug te openen. De subtiele vouwlijnen in de vlakken van de torens, de kleurverschillen tussen de verschillende onderdelen van de hefbrug en de fietsersbrug leveren een rustig en helder beeld op. Ze hebben ook een nuttige functie: de meervoudige flanken van de torens breken de radargolven om bij mist radarstoringen te vermijden. De seinen voor de scheepvaart zijn verwerkt in de torens, om onderhoud makkelijker en veiliger te maken.

Een Groningse brug

Deze nieuwe, uiterst functionele en verfijnd vormgegeven brug is ontworpen voor deze ene plek. Hij zou nergens anders kloppen. De brug belichaamt wat deze plek aan functie, beleving en toekomst nodig heeft. De verbinding van Stad en Ommeland, de hedendaagse verwijzing naar de esthetiek van de oude brug uit industriële tijden en de eigenwijze fietsbruggen aan weerszijden van de hefbrug, waaraan de Groningers al gewend zijn sinds 1993, geven de Gerrit Krolbrug een uniek karakter. Een groot gebaar, dat toch de roep om functionaliteit en eenvoud gehoorzaamt, en zich subtiel aanpast aan landschap, gebruikers en de herinneringen waarmee ze iedere dag passeren. Dat is niet alleen een beschrijving van de nieuwe brug, maar ook een treffende typering voor het werk van die Groningse schrijver, Gerrit Krol.