Project

Vernieuwing Klimatenkas Hortus Botanicus Amsterdam

Herkenbaar en zichtbaar duurzaam

De blikvanger van de Amsterdamse Hortus is begin jaren 90 ontworpen door architectenbureau ZJA, als een eigentijdse constructie van staal en glas. Drie decennia later heeft de Klimatenkas een grootscheepse vernieuwing ondergaan. Dankzij isolerende daken en gevels, hergebruik van (regen)water en slimme energiezuinige klimaatsystemen, is dit de eerste zichtbaar duurzame, volledig klimaatneutrale publiekskas. Met een verbeterde beleving, zowel van buiten als binnen, terwijl de herkenbare verschijningsvorm behouden is. Ook de planten profiteren door de herinrichting optimaal van de oriëntatie van het gebouw. Een toekomstbestendige plek, waar je alles te weten kunt komen over biodiversiteit en de relatie met het klimaat.

Blikvanger van staal en glas

De Klimatenkas van de Hortus Botanicus aan de Nieuwe Herengracht is sinds 1993 een markant gebouw in het Amsterdamse centrum. Met zijn vernuftige combinatie van onderdelen uit productiekassen uit het Westland en een uitwendig skelet dat via trekstangen op het dak de constructie stevigheid geeft, is het een flexibel en functioneel ontwerp dat de beroemde plantencollectie een nieuw huis gaf. Een aantrekkelijke hedendaagse gedaante in een eeuwenoud instituut, omringd door historische gebouwen. Het werd een geliefde attractie voor bezoekers en Amsterdammers. Na drie decennia stelde het heden nieuwe eisen en was een grootscheepse vernieuwing nodig. Daarbij is een volledig duurzame kas gerealiseerd, met isolerende daken en gevels, hergebruik van (regen)water en energiezuinige klimaatsystemen. De kas biedt een optimaal onderdak aan de plantencollectie, vormt een toekomstbestendige locatie en vertelt het verhaal van de biodiversiteit. Net als in 1993 leverde ZJA het architectonische ontwerp.

Het verhaal van de biodiversiteit

De klimaatcrisis en het verlies van biodiversiteit dat daarmee samenhangt is een van de grootste bedreigingen van onze tijd. De Hortus vertelt dit verhaal vanuit de planten, en wil in de vernieuwde kas laten zien wat het effect van klimaat op de biodiversiteit is, en het effect van biodiversiteitsverlies voor het leven op aarde. 

De Hortus wil een inspirerend voorbeeld geven aan alle Amsterdammers, en laten zien waar we met de hele stad naartoe moeten: een geheel duurzame kas, gasloos verwarmd. Die ons leert over het belang van planten op aarde. Met als doel dat mensen begrijpen hoe belangrijk groen is voor het leven op aarde, en daarnaar gaan handelen.

Ontwerp vernieuwing en verduurzaming Klimatenkas

Het nieuwe ontwerp van ZJA draagt de duurzame vernieuwing zichtbaar uit, terwijl het beeldbepalende silhouet van de iconische kas herkenbaar is gebleven. Het dak heeft met transparante luchtkussens van ETFE-folie een isolerende huid die bij uitstek de ambitie van de Hortus uitdrukt: een geheel duurzame kas, gasloos verwarmd. De karakteristieke hoofddraagconstructie met drukstaven en trekstangen is behouden, en de lichtgewicht luchtkussens zijn ingepast met respect voor de bestaande constructie en geometrie. Het enkelglas is vervangen door isolerend dubbelglas. 

Ook het kenmerkende ritme en de verfijning van de gevel met witte belijning zijn behouden. Zo blijven de uitstraling in vorm, kleur, maat en schaal herkenbaar, zoals zovelen Amsterdammers en bezoekers de iconische kas inmiddels kennen. De waarde en uitgangspunten van het oorspronkelijke ontwerp — licht en rankheid voor een optimale daglichttoetreding — blijven behouden. Via een zeshonderd meter lange verbinding levert het H’ART Museum al jarenlang ondergronds zijn restwarmte aan de Klimatenkas. In combinatie met de hoog-isolerende gebouwschil is de kas nu volledig van het gas af. Met alle duurzame maatregelen is de Klimatenkas de eerste gasloze publiekskas van Nederland.

Slim klimaatsysteem en ruim zicht

Een slim klimaatsysteem dat temperatuur, luchtvochtigheid, luchtsnelheid, CO₂-gehalte, lichtintensiteit en irrigatie bijhoudt, maakt het mogelijk de omstandigheden optimaal te regelen. Regenwater wordt verzameld en opgeslagen in een centrale waterberging en gebruikt voor de irrigatie van de planten. De benodigde installaties zijn zoveel mogelijk weggewerkt, zodat er in de kas vrij zicht blijft. De karakteristieke stalen loopbrug passeert een nieuwe opbouw die als waterval fungeert, de technische installaties centraliseert en grotendeels verbergt. 

De planten profiteren door de herinrichting optimaal van de oriëntatie van het gebouw. Naast een volledig vernieuwd tropisch kasdeel, de nieuwe Kaapse ruimte en het woestijndeel is er extra tentoonstellingsruimte gekomen om het verhaal van biodiversiteit en de relatie met klimaat op wereldschaal te vertellen. Vanuit het nieuwe uitkijkpunt op de wereldkamer in de Kaapse kas heb je een prachtig uitzicht op de drie klimaten. Met alle duurzame aanpassingen, het behoud van de kenmerkende elementen en een optimale leefomgeving voor de plantencollectie is de vernieuwde Drieklimatenkas van de Hortus klaar voor de toekomst.

Opdrachtgever: Hortus Botanicus Amsterdam
Architect: ZJA
Landschapsontwerp: BOOM Landscape
Ontwerp inrichting: Designwolf
Constructeur: ABT
Hoofdaannemer: AKOR

Projectmanagement: Infinitus Solutions, C & R Hospitality Services
Staalbouw: Vic Obdam Staalbouw
Dakleverancier: Buitink Technology
Gevelleverancier: Kingspan Light + Air
Installateur: Lek/Habo
Inrichting kas: Copijn
Opening: 2025

Project: #1169

Awards: Construsoft BIM Award 2025; Architecture MasterPrize 2025
Nominaties: Zink Galvanizing Awards2025;  Dak van het Jaar 2025; WAN Awards 2025

Gerelateerd

Nieuws

Klimatenkas bekroond met groene award

Opnieuw een bekroning voor de Klimatenkas! Na de Architecture Masterprize is de verduurzaamde, iconische kas in de Hortus Botanicus…

Lees meer
Project

Nederlands paviljoen, Sevilla

Licht, flexibel en demontabel

Toen ze in 1990 te horen kregen dat hun ontwerp voor het Nederlandse Paviljoen op de Wereldtentoonstelling Sevilla 1992 was uitverkoren…

Lees meer
Nieuws

Vernieuwde Klimatenkas in de Hortus open

Zichtbaar duurzaam en met behoud en versterking van de architectonische waarde. De vernieuwde Klimatenkas in de Hortus is opengesteld voor…

Lees meer
Nieuws

Klimatenkas in de Hortus officieel geopend

Op een prachtige nazomermiddag in september heeft Burgemeester Femke Halsema de nieuwe, duurzaam verbouwde Klimatenkas in de Hortus…

Lees meer